zondag 8 december 2019

Misofonie

Reis je met de trein dan ontkom je niet aan de kakofonie van geluiden in een willekeurige coupé. Moet je Hsp-er zijn om al die krakende en knisperende verpakkingen te horen?

Chocoladewikkels, chipszakken, snoeppapiertjes. Herkenbaar? Luister je muziek als redding, ga je ergens anders zitten of zit je het gewoon uit? Waarschijnlijk heb je alles wel een keertje geprobeerd.

De misofonie-therapie (zoals in het UMC in A'dam wordt gegeven) grijpt terug op de aloude principes van de cognitieve herstructurering: koppel het objectieve geluid aan een positieve associatie, zoals bijvoorbeeld het knisperen van verse sneeuw als je erover heen loopt. De resultaten daarmee zijn goed, al vraagt het natuurlijk intensieve en actieve training. Als 't de scherpe kantjes van de anders soms zo heftige beleving afhaalt, is het vanzelfsprekend al winst.

Andere ideeën zoals bijvoorbeeld ademhalingsoefeningen (buik) of aarden met je beide voeten op de grond zijn ook helpende' technieken' om het draaglijk te maken. Mijn beste advies echter is om zelf iets zinvols te doen, ter afleiding maar meer nog om jezelf te voeden (!) en niet enkel bezig te zijn met opvangen. Wat dat zinvols zou moeten zijn is natuurlijk heel persoonlijk. Wat zou dat voor jou kunnen zijn?

Het laat zich nu gemakkelijk raden waar deze column is ontstaan, met dank aan mijn medepassagiers.

Ik ben zojuist de Noordpool overgestoken, soms stond ik even stil, meestal danste ik over de nog onaangeroerde sneeuw. De ijsbeer die me plotseling enthousiast begroette bleek slechts een luide hoestbui van m'n buurman. Ik had 'm bijna geknuffeld.

woensdag 9 oktober 2019

Empathiek

"Goh wat sympathiek van je". Leuk om te horen, je wordt aardig gevonden, je gebaar wordt gewaardeerd. Ook op de Big-Five (de meest verantwoorde persoonlijkheidstest) is de mate van vriendelijkheid een onderscheidende eigenschap tussen mensen. Er bestaan dus aardige mensen en minder aardige mensen en dat is mede in aanleg verklaarbaar. Hoewel aardig doen natuurlijk wel geleerd kan worden...

Wat iets lastiger ligt, is de aanleg voor empathie ofwel je empathisch vermogen. Een zeker kunnen waar wat minder rek in lijkt te zitten als het gaat om aanleren. Maar waarom eigenlijk? Juist daar zit het verschil met sympathie, want empathie kent naast een affectieve component ook een cognitieve. Je zult het moeten kunnen begrijpen. Meevoelen (sympathie) versus invoelen (empathie). Meevoelen doe je ook meer vanuit je eigen herkenning, bij invoelen ben je meer bij de ander dan bij jezelf.

Daar waar je sympathie kan wantrouwen (immers, welk doel dient dat aardige gedrag?) kan dat met empathie niet. Begrip veinzen kan natuurlijk wel, maar dat is gemakkelijk te doorgronden met een of enkele vragen. Empathie is de balans tussen hoofd en hart, waar sympathie enkel hart is. Daarom is empathie ook vele malen kwalitatiever en voor degene die graag begrepen wil worden waarschijnlijk heel herkenbaar.

Om je empathisch vermogen te ontwikkelen en nog beter in te zetten, kan je jezelf in bepaalde mate trainen. Door bijvoorbeeld empathisch te luisteren (zoals Rosenberg het noemt in de Geweldloze Communicatie). Door je vragen te richten op onder de waterlinie (zoals de Ijsberg van Mcclelland), om, zoals ik laatst ergens las, iemand tevoorschijn te luisteren. Door de tijd te pakken om echt stil te staan. En misschien ook wel door je eigen wil om de ander te begrijpen eens kritisch te toetsen...

Voel je je begrepen door de ander? Door een parafrase, een gevoelsreflectie of een blik? Geniet van het moment en mocht je de ander willen bedanken dan dekt deze zin waarschijnlijk veel meer de lading: "Goh wat empathiek van je".

dinsdag 28 mei 2019

Ik ben ik

Het is een bijzonder fenomeen en je hoort er niet alle dagen over, maar wie het heeft meegemaakt zal het direct herkennen: het in de kindertijd opgedane plotselinge inzicht van de eigen individualiteit, een bewustzijnspingetje, een moment van een sterk en overtuigend besef van je eigen ik. Herkenbaar?

Ook ik liep er jaren mee rond, met die unieke jeugdherinnering (ik denk dat ik een jaar of 10 jaar was). Heb er zeker wel over verteld, maar stond er niet nadrukkelijk bij stil. Totdat ik het boek van Kohnstamm onder ogen kreeg. Toen bleken er dus meer mensen te bestaan met een soortgelijke ervaring. Wow, wat een bevestiging en tegelijkertijd werd het mysterie an sich er niet kleiner op. Want evenzoveel duidingen als persoonlijke verhalen en interpretaties...

Wat rest, is de verwondering over dit weinig beschreven psychologische fenomeen, wat bestaansrecht heeft getuige de vele verzamelde ervaringen, maar waar nog niet eerder onderzoek naar gedaan is.

Voor mij was het als kind een beangstigend idee, een beperkend besef, dat je niet de ander was of kon zijn. Dat je het hier mee moest doen, geen ontsnappen meer aan. Dat laatste gevoel was sterk: ik kon vanaf nu niet meer weg, geen kant op, ik voelde me gevangen in mezelf.

Onlangs ben ik 50 jaar geworden. De behoefte aan ruimte, vrijdenken en autonomie is er niet minder op geworden en nog elke dag ontvouwt het leven zich verder, maar dit unieke pingetje koester ik toch wel met een bijzonder genoegen...

maandag 25 maart 2019

Resilience

"Vallen mag, opstaan moet."

Deze waarde weerspiegelt de actuele aandacht voor het thema 'resilience", vrij vertaald naar mentale veerkracht. Een codewoord in het beter leren omgaan met stress en dreigende burnout.

Maar wat is het eigenlijk precies? Is het dan hetzelfde als incasseringsvermogen? Beproefd worden en terugveren? Het lijkt in ieder geval nodig om effectieve weerstand te geven aan de eisen van de moderne tijd.

"Bij het definiëren van veerkracht is het belangrijk om te specificeren of veerkracht wordt beschouwd als een eigenschap, een proces of een uitkomst. In het licht van tegenspoed, trauma of tragedie.

Het is vaak verleidelijk om een ​​binaire benadering te kiezen bij het overwegen of veerkracht aanwezig of afwezig is. Echter, in werkelijkheid bestaat veerkracht waarschijnlijker uit een continuüm dat in verschillende mate aanwezig kan zijn in meerdere domeinen van het leven. Een persoon die zich goed aanpast aan stress op een werkplek, kan zich misschien niet goed aanpassen in zijn of haar persoonlijke leven of in zijn relaties." Tot zover oude wijn in nieuwe zakken, maar

"in plaats van het grootste deel van hun tijd en energie te besteden aan het onderzoeken van de negatieve gevolgen van trauma, kunnen clinici en onderzoekers tegelijkertijd methoden leren evalueren en leren om de veerkracht te vergroten. Met een dergelijke benadering wordt het veld afgeleid van een zuiver op tekort gebaseerd model van geestelijke gezondheid, in de richting van op competentie gebaseerde modellen, die zich, naast het aanpakken van psychopathologie, richten op preventie en het opbouwen van sterke punten." Lees HIER een uitgebreide paneldiscussie tussen wetenschappers hierover.


Bovenstaande sluit aan bij wat in de volksmond is gaan heten: de beperkingen van het medische model. Werken vanuit tekorten geeft namelijk de verkeerde energie, haalt de motivatie omlaag en doet mensen tekort. We werken al zo hard en dan is het nog niet goed genoeg ... Daarbij is het niet altijd gezegd dat de winst direct bij het individu te halen valt; immers investeren in de omgeving kan evenveel of zelfs meer effect sorteren. Maar als je dan toch bereid bent aan jezelf te werken, start dan bij wat er al is, hoe gering dat ook kan aanvoelen, en bouw dáárop verder, stap-voor-stap. Dat is het maatwerk dat er nodig is om te groeien, te ontwikkelen en aan zelfvertrouwen te winnen.

"Don't seek mental health, seek development and you'll find both." (Dabrowski)

Uitkomsten bij deze aanpak zijn vrijwel altijd dezelfde: de eenzijdige benadering in het omgaan met stress heeft gaandeweg plaatsgemaakt voor het ervaren van een keuze: door het ontwikkelen van een zogeheten copingpallet zijn er mogelijkheden ontstaan om anders, beter, effectiever èn kleurrijker met situaties om te gaan. Nieuw perspectief in de goede energie !

DISCLAIMER: de meeste meerwaarde van het concept veerkracht zit vanzelfsprekend in de preventiesfeer; op het moment dat je al aan het overleven bent, is het tijd voor actie om te voorkomen dat je in een fase met meer existentiële vragen terecht komt. Werkgevers, ben alert en toon uw hulpbereidheid.

woensdag 19 december 2018

donderdag 20 september 2018

Persoonlijk

"Mocht ik soms wat onpersoonlijk overkomen, dan is dat zeker niet persoonlijk bedoeld."

Er is iets vreemd aan de hand met het woord 'persoonlijk', want hoewel zaken vaak een individuele, en daarmee persoonlijke, aanpak vragen, moeten we het vooral ook allemaal niet al te persoonlijk opvatten. Dan doe je namelijk onnodig moeilijk en zet je jezelf buiten de groep. Hmmm, lastig.

Een onpersoonlijke aanpak kan eigenlijk altijd wel rekenen op een negatieve bejegening, op afkeuring. Denk dan vooral aan de dienstensector, waar het adagium 'klant is koning' geldt. Elke verkoper wordt hierop getraind. Niet dat dat dan ook meteen persoonlijk overkomt, want echte vriendelijkheid is niet zo gemakkelijk te trainen als het soms lijkt. Hoe meer je betaalt overigens, hoe persoonlijker het ook wordt. Althans de poging, want eenmaal bewust van het motief van de ander, voelt het ook weer in evenredige mate juist heel onpersoonlijk aan.


Ooit heb ik geleerd dat de bron van miscommunicatie tussen mensen heel vaak ligt in het te letterlijk nemen van woorden of juist het te persoonlijk opvatten van op zichzelf neutraal commentaar. In het laatste geval gaat het dus over iets dat als kritiek wordt opgevat en het omgaan daarmee. Dat vinden mensen lastig, maar is pas echt een probleem als de motieven van de ander niet oprecht zijn of als de ander behept is met een blinde vlek waar je u tegen zegt.

Mijn aanklacht is dan ook deze: ben eerlijk als je zegt dat iets niet persoonlijk bedoeld is, leg het uit om je geloofwaardigheid te waarborgen. Want ik kom het helaas iets te vaak tegen dat mensen wel een heel persoonlijke aanpak kiezen, dat en-passant en standaard ontkennen, maar erger nog, vervolgens ook weglopen voor de bijbehorende verantwoordelijkheid als het gaat over de consequenties voor het geheel. De aanval leidt in communicatie slechts tot een tegenaanval, nooit tot een constructief overleg. Het is een zeer hardnekkige denkfout...

Dus denk volgende keer even na als je die bijzin gebruikt; durf te bekennen als iets wel persoonlijk bedoeld is en dat je in je aanpak de tools niet hebt om wel samen verder te komen. Dan gaat het tenminste over waar het over moet gaan.

dinsdag 29 mei 2018

Adaptief

Aanpassen is een thema dat bij hoogbegaafden vroeg of laat bewuste aandacht vraagt. Ofwel omdat je vastloopt en bewust wordt van je overaanpassen, ofwel omdat je door conflict en exclusie juist wil leren hoe je je door middel van aangepast gedrag kan handhaven. Aanpassen is daarmee dus niet letterlijk het tegenoverstelde van niet-aanpassen (uitgelegd als bijvoorbeeld autonomie of het hutje-op-de-hei), maar vraagt weloverwogen aandacht in denken en doen om een manier te vinden, jouw waarschijnlijk unieke manier, van je verhouden tot de dingen en de mensen. 

Iets is adaptief wanneer het (voor de overleving van de soort) zinvol is. Of anders: alles wat zich zo aan de omgeving aanpast dat het de kans van overleven vergroot. Dat heet in de evolutionaire psychologie een adaptieve copingstijl.

Omgaan met depressieve gevoelens, teleurstellingen en persoonlijke crises is voor eenieder hard werken. De ervaren complexiteit en pijn; je moet door de eerste ontkenning heen om te kunnen gaan zoeken naar een betekenisvol idee en dito reactie. Maar hoe doe je dat? En wat is dan effectief? 


"The best years of your life are the ones in which you decide your problems are your own." (Albert Ellis)

Een mooie handreiking op dit vlak is het boek Searching for Meaning van James T. Webb, waarvan via DEZE link al een en ander is in te zien: scroll naar halverwege het overzichtsartikel en lees onder het kopje Coping Styles and Strategies enkele voorbeelden van ineffectieve en ook effectieve strategieën.

Let op dus met het vernauwen van je denken (lees: blijf je denkkracht inzetten) en ook met hoge activiteitenniveaus (lees: just do less).

donderdag 12 april 2018

Geruststellende gedachten

Ze zijn altijd welkom, komen altijd iets brengen en het is een feest om ze te verzamelen: geruststellende gedachten. Ze laten je rust vinden in wat er hier en nu is, zijn dus gericht op accepteren en niet op veranderen of oplossen. Geen slimmigheidjes, meer wijsheden. Laaf u aan de lijst.

  • Morgen is er weer een dag.
  • Alles komt goed. (Kump good)
  • Het kan altijd erger.
  • Na regen komt zonneschijn.
  • Achter de wolken, daar schijnt de zon.
  • Het heeft zo moeten zijn.
  • Jouw tijd komt nog wel.
  • Dat trekt wel weer bij.
  • Soms gaat het gewoon zo.
  • Liefde overwint alles.
  • What doesn's kill you, makes you stronger.
  • Als het niet gaat zoals het moet, dan moet het maar zoals het gaat.
  • Elk nadeel heb z'n voordeel.
  • Het is niet anders.
  • Wat niet is, kan nog komen.
  • Komt tijd, komt raad.
  • Elk huisje heeft zijn kruisje.
  • Beter laat dan nooit.
  • Je bent sterker dan je denkt.
  • Altijd thuis is ook nooit weg.
  • Ach ja.
  • Waar is niks?
  • Ik zeg maar zo(o), da’s korter dan dierentuin.
  • Niets moet, alles mag.
  • Het is wat het is.
  • Gelukkig hebben we de foto's nog.
  • Morgen is alles anders.
  • It'll be grand. (Iers)
  • ...
Mail me je vondsten op rob@rblc.nl zodat we nog meer worden gerustgesteld. Want dat nemen ze ons niet meer af 😉.

maandag 9 april 2018

zaterdag 15 juli 2017

Iets belangeloos

Jelle Jolles, hoogleraar neuropsychologie en auteur van Het Tienerbrein, houdt een pleidooi voor brede(re) vorming voor adolescenten. "Daarvoor is steun, sturing en inspiratie nodig van opvoeders en leraren."

Impliciet refereert het aan kritiek die je kan geven aan de schoolse aanpak van hoogbegaafdheid; namelijk dat die niet de intern gestuurde ontwikkeling van het kind als leidmotief heeft, maar een (bedachte) extern opgelegde norm van prestatie. In al haar goede bedoelingen, het strandt in aanbodgerichtheid...

Er is meer nodig. "Een hoogpresterend kind heeft anders een risico op een vrij eenzijdige ontwikkeling." Aldus Jolles; zie hier zijn TEDx bijdrage over het tienerbrein.

Mijn aanvulling hierop is dat de schoolse context (per definitie) beperkt is en dat er belangen (presteren) zijn die de individuele persoonlijke ontwikkeling in de weg kunnen zitten. Ook al is het gepersonaliseerd leren op middelbare scholen een grote stap voorwaarts te noemen, school is en blijft school.

Evenzogoed geldt er ook een beperking voor de liefhebbende ouders, die door hun rol nou eenmaal vastligt. Gedreven door het belang dat hun kroost gelukkig zal zijn, zullen ze zeker sturen en steunen. Maar ook daar liggen belangen.

Beide concepten (presteren & gelukkig zijn) kennen aldus belanghebbenden, die kunnen verschillen van de jongere in casu, die misschien wel hele andere belangen heeft, namelijk iemand worden (identiteit) los van school & ouders.

In een leeftijdsfase waarin autonomie steeds belangrijker wordt, is er ook nog iets anders nodig dan "nog meer een gestructureerde aanpak", zoals Jolles voorstelt. Iets dat de ontwikkeling van een jongere niet benauwd, beperkt of zelfs soms tegenwerkt en tegelijkertijd ook verwachtingsloos is. Iets dat ruimte biedt en aansluit bij andersoortige sociale of sociaal-emotionele behoeften, om lucht te creëren, maar ook om breder en diepgaander te kunnen ontwikkelen, vanuit zelfsturing, wil en eigenheid. Dat is redenerend vanuit de vraag.

Juist bij hoogbegaafdheid, als dat synoniem zou zijn voor een bijzonder potentieel, dan betekent dat ook dat er extra veel oog en zorg voor onderliggende behoeften nodig is. De onafhankelijke derde, de mentor kan daarbij de wenselijke en/of noodzakelijke ondersteunende factor zijn. Zag ook Kohlberg:


Reageren? Mail a.u.b. naar rob@rblc.nl